Lân
fan
taal

Zoek als iedereen naar alles met trefwoord 
Een literaire tijdlijn van Fryslân.

16 AD
Albinovanus Pedo, Romeins cavalerieofficier en dichter, beschrijft een militaire expeditie van Germanicus in het waddengebied in een epos, waarvan een fragment bewaard gebleven is.

100 AD
De Romeinse historicus Tacitus beschrijft de Friezen in zijn Annales en zijn Germania.

10e eeuw of eerder
Beowulf, Oud-Engels epos, beschrijft o.a. een oorlog tegen de Friezen.

7e t/m 9e eeuw
Kerstening van de Friezen; heiligenlevens in het Latijn.

12e en 13e eeuw
Stichting van enkele tientallen kloosters in de Friese landen; abten spelen leidende rol in politiek en cultuur; het meest illustere voorbeeld is Emo van Wittewierum, die een belangrijke kroniek schreef in het Latijn.

13e eeuw
Het oude Friese recht wordt in het Fries opgeschreven; wetsteksten uit een orale traditie, begeleid door teksten die de bijzondere vrijheid en privileges van de Friezen legitimeren.

1485
Freeska Landriucht, een editie van Oudfriese wetten, is het oudste gedrukte boek in het Fries.

eerste helft 16e eeuw
Binnen twee generaties verdwijnt het Fries vrijwel geheel als schrijftaal.

16e en begin 17e eeuw
Humanist scholars vinden de geschiedenis van Fryslân opnieuw uit in verscheidene (deels mythische) kronieken in het Latijn en het Nederlands.

1585
Oprichting Universiteit van Franeker; vanaf dat moment worden er in Fryslân boeken gedrukt, stimulans voor academische cultuur, waaronder gelegenheidspoëzie in o.a. Fries.

1602
Musica Miscella, een bundel van de Leeuwarder musicus en componist Jaques Vredeman, bevat de oudst bewaarde liedteksten in het Fries.

1603-1666
Gysbert Japicx is de bekendste Friese renaissanceschrijver. De Friesche Rymlerije (1668) geldt als het belangrijkste werk. Gedurende de achttiende eeuw bleef het stil rond Japicx. Pas in de negentiende eeuw leefde de belangstelling voor zijn werk weer op. In 1823 vond een grote Japicx-herdenking plaats.

17e en 18e eeuw
Friestalige rijmpjes en komische dialogen verschijnen in almanakken.

1685-1766
Tiberius Hemsterhuis, hoogleraar Grieks in Franeker, taalkundige en literair criticus.

1755
Jan Althuysen brengt een volledige vertaling van de Psalmen in het Fries uit, met instemming van de protestantse kerk (pas begin 20e eeuw wordt Fries gebruikt in liturgie, preken en Schrift).

1731-1804
Simon Stijl, dichter, toneelschrijver en publicist (in het Nederlands); arts te Harlingen.

1742-1826
Everwinus Wassenbergh, hoogleraar in Franeker, pionier in de wetenschappelijke bestudering van het Fries en het Nederlands.

1827
Oprichting Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde.

1790-1859
Rinse Posthumus, dominee in het dorpje Waaksens, vertaalt enkele stukken van Shakespeare in het Fries.

Leesbibliotheken ‘t Nut
De vele afdelingen in Fryslân van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen hebben kleine leesbibliotheken, bestaande uit boeken van leden en soms ook van niet-leden.

1844
Oprichting Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse.

1852
Oprichting van de Provinciale Bibliotheek van Fryslân.

1860-1914
Winterjûnenocht met o.a. Waling Dijkstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen.

1903
Publicatie Afke’s Tiental door Nynke fan Hichtum (ps. Sjoukje Bokma de Boer Nes, 1860 – Hilversum, 1939). Haar leven werd verfilmd door de in Lemmer geboren cineast Pieter Verhoeff (Nynke, 2001).

1910
Schrijver en politicus Piter Jelles Troelstra (Leeuwarden, 1860 – Den Haag, 1930) bundelt zijn poëzie in Rispinge (‘Oogst’). Naar hem wordt de Piter Jellesprijs in Leeuwarden vernoemd. Nyk de Vries ontving meest recent deze prijs voor zijn roman Renger die in het Nederlands en in het Fries verscheen.

1916
Jan Jacob Slauerhoff (Leeuwarden, 1898 – Hilversum, 1936), een van de belangrijkste Nederlandse dichters, verlaat Leeuwarden om in Amsterdam geneeskunde te gaan studeren. Hij bevaart als schaapsarts de wereldzeeën, maar keert altijd weer terug naar Fryslân.

1917
Douwe Kalma (Boksum, 1896 – Leeuwarden, 1953), schrijver en vertaler, richt het eerste Fries-literaire tijdschrift op: Frisia.

1923
Kurt Schwitters maakt een Holland Dada tour en treedt in Fryslân op met de Friese Dada-artiesten Thijs en Evert Rinsema. In het gedicht ‘Die zute tute’, dat jaar verschenen in het tijdscrift Merz, neemt hij enkele regels in het Fries op.

1934
Terug tot Ina Damman van de in Harlingen geboren Simon Vestdijk (Harlingen, 1898 – Utrecht, 1971) verschijnt. Hierin figureert als belangrijkste personage Anton Wachter, naar wie een belangrijke literaire prijs in Nederland is vernoemd die elke twee jaar in Harlingen wordt uitgereikt.

1938
De Fryske Akademy, wetenschappelijk instituut voor de studie van Fryslân en haar taal, geschiedenis, cultuur en literatuur, wordt opgericht.

1942
Titus Brandsma (Oegeklooster, 1881 – Dachau, 1942), rooms-katholiek priester, karmeliet, oprichter van scholen en journalistiek vernieuwer en overtuigd bestrijder van het nationaal-socialisme, overlijdt in kamp Dachau.

1947
Obe Postma (Cornwerd, 1868 – Leeuwarden, 1963), dichter, wis- en natuurkundige en historicus, ontvangt als eerste de Gysbert Japicxprijs, nog steeds de belangrijkste literaire prijs in Fryslân.

1951
Op 16 november van dat jaar ontaarde een rechtszaak tegen dichter, schrijver en journalist Fedde Schurer (Drachten, 1898 – Heerenveen, 1968) in een opstootje, vanwege jarenlange frustraties over een gebrek aan beleid voor het Fries, met name in het onderwijs en de rechtspraak.

1956
Dichter Pieter Boskma (Leeuwarden, 1956) woont al weer vele decennia in Amsterdam, maar deze Amstelfries (begrip door hem zelf gemunt) laat zijn geboorteplaats en Fryslân nog geregeld in zijn poëzie terugkeren. Werk van hem werd door Theun de Vries naar het Fries vertaald.

1959
Oprichting Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum, in 2002 opgegaan in Tresoar.

1964
Op 22 juni overlijdt schrijver Havank (Leeuwarden, 1904-1964) in Hotel Amicitia in Leeuwarden. Hij was er geboren en ontpopte zich tot een van de meest succesvolle misdaadschrijvers van Nederland. In Dekemastate in Jelsum, waar hij vaak verbleef, is een kleine permanente expositie aan zijn werk gewijd.

1964
De Nederlandse auteur Gerard Reve (1923-2006) vestigt zich voor enkele jaren in Fryslân (Greonterp) en schrijft daar enkele van zijn belangrijkste werken.

1970
Enigszins naar model van De Bezige Bij wordt door Friese schrijvers de Koperative Utjouwerij opgericht.

1983
De schrijvers/journalisten Michaël Zeeman (Marken, 1958 – Rotterdam, 2009) en Geart de Vries (Feanwâldsterwâl, 1956) richten de Stichting Literaire Activiteiten Leeuwarden op en bieden, 25 jaar lang, jaarlijks een programma voor landelijk bekende maar ook Friestalige auteurs.

1990
Historisch en letterkundig centrum Tresoar ontvangt de Fuks-collectie, met 3000 banden waaronder oude Hebreeuwse drukken van voor 1800.

1992-2001
Fryske Klassiken, heruitgave van klassieke Friese romans en verhalenbundels

1993
Nederland is voor het eerst Schwerpunt op de Frankfurter Buchmesse. Dit betekende tevens de internationale doorbraak van de Friese dichter Tsjêbbe Hettinga (Burgwerd, 1949 – Leeuwarden, 2013).

1993
Stichting Poëzietableaus publiceert Het metrum van de voetstap, ter gelegenheid van een poëzietableau dat burgemeester John te Loo aangeboden kreeg. Intussen zijn ruim 50 van deze poëzietableaus in het straatbeeld van Leeuwarden terug te vinden.

1996
Geert Mak (1946) publiceert Hoe God verdween uit Jorwerd, biografie van een Fries dorp, over de teloorgang van de boerencultuur.

1999
Schrijver en journalist Hylke Speerstra (Tjerkwerd, 1935) heeft succes met It wrede paradys, een boek vol gloedvolle verhalen van Friese emigranten. Bijna zijn gehele oeuvre verscheen in het Fries en in het Nederlands.

2000
Bekroond kinderboekenauteur Lida Dijkstra (Heerenveen, 1961) schrijft zowel in het Fries als in het Nederlands. In 2000 krijgt ze voor het eerst een eervolle vermelding op de IBBY-Honourlist, voor Wolken fan wol/Wachten op Apollo.

2002
Schrijvers Nyk de Vries (Noordbergum, 1971) en Meindert Talma (Surhuisterveen, 1968), beiden schrijven in zowel het Fries als het Nederlands, stoppen met hun tijdschrift De Blauwe Fedde (1996-2002) en richten zich op hun literaire werk en hun muziek.

2005
Theun de Vries (Veenwouden, 1907 – Amsterdam, 2005), schrijver, journalist en vertaler, verliet Fryslân al op jonge leeftijd maar de Friese literatuur en Fryslân zou hij nooit uit het oog verliezen. In 1964 ontving hij de Constantijn Huygensprijs.

2009
Anita Terpstra (Hallum, 1974) debuteert als misdaadauteur in het Nederlands met de roman Nachtvlucht. Haar werk verschijnt intussen in diverse talen.

2011
Explore the North is een nieuw festival in Leeuwarden. Het programma richt zich op muziek, literatuur en poëzie rondom schrijvers en muzikanten die zijn geworteld in de noordelijke cultuur.

2013
Schrijver, dichter en vertaler Atte Jongstra (Terwispel, 1956), schrijft het Friese boekenweekgeschenk. In 2016 ontvangt hij de Constantijn Huygensprijs.

2014
Boekenbal voor lezers wordt voor het eerst in Leeuwarden georganiseerd.

2016
Nederland en België zijn gastland op de Buchmesse in Frankfurt. Fryslân presenteert zich special, met een eigen stand en optredens van schrijvers en dichters.

2017
Eeltsje Hettinga wordt eind 2017 benoemd als eerste dichter fan Fryslân (2018-2019).

2018
In 2018 is Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa en in dat kader wordt Lân fan taal opgericht: een vrijstaat voor álle talen en literaturen van de wereld, waarin taal grenzeloos is. Lân fan taal opent in hetzelfde jaar de deuren van taalbelevingscentrum OBE, een permanent bezoekerscentrum.

2019
Tsead Bruinja (Rinsumageest, 1974), tweetalig dichter, wordt in Nederland benoemd tot Dichter des Vaderlands.

2020
Lida Dijkstra, kinderboekenauteur, wordt geïnstalleerd als de eerste Friese Kinderboekenambassadeur.